Na czym polega uzależnienie?

Najprościej można powiedzieć, że uzależnienie to „nabyta silna potrzeba wykonywania jakiejś czynności lub zażywania jakiejś substancji” (patrz Wikipedia). W ostatnich czasach słowo to bywa dość często nadużywane i jeśli ktoś np. często ogląda filmy video czy DVD albo spotyka się z kolegami i gra w bilard – mówi sie o nim, że jest uzależniony od ……
Patrząc na uzależnienia od strony mechanizmów biologicznych można je rozpatrywać jako zachwianie równowagi między dwoma układami neuroprzekaźnikowymi – układem nagrody, za który odpowiada układ dopaminergiczny w mózgu (nazwany tak od głównego neuroprzekaźnika – dopaminy) i układem kary, za który w mózgu odpowiada układ serotoninergiczny (od nazwy głównego neuroprzekaźnika – serotoniny).
U osób uzależnionych aktywność tych układów zostaje zaburzona – zmniejsza się rola układu kary, a rośnie rola układu nagrody. Substancja, rzecz czy zachowanie, które dostarcza przyjemności i od którego dana osoba się uzależnia jest dla niej rodzajem natychmiastowej gratyfikacji, zdobywanej szybko i niewielkim kosztem.

Słowo “uzależnienie” używane jest w kilku znaczeniach.

Uzależnienie psychiczne polega na potrzebie częstego lub stałego przyjmowania substancji psychoaktywnej czy wykonywania określonej czynności (zachowania), celem powtórzenia poprzednich przeżyć związanych z przyjęciem substancji lub z daną czynnością (zachowaniem).

Uzależnienie fizyczne to silna potrzeba zażywania substancji psychoaktywnej, wynikająca z biologicznej adaptacji organizmu wobec substancji psychoaktywnej, bez której organizm nie jest w stanie prawidłowo funkcjonować. Przerywanie lub ograniczanie podawania tej substancji pociąga za sobą występowanie zaburzeń czynności ustroju, określanych mianem abstynencji (zespołu odstawienia).

Uzależnienie społeczne, wiąże się najczęściej z zażywaniem substancji psychoaktywnych pod wpływem panującej “mody“, pod naciskiem grupy ludzi podobnych do siebie, w kręgach młodzieży z tzw. subkultur. Istotą rolę odgrywa tu bardzo silne uzależnienie od grupy, co pociąga za sobą bezwzględne respektowanie panujących w niej zasad i obyczajów. Ponadto osoba uzależniona, w miarę pogłębiania się choroby rezygnuje z ważnych dla siebie wcześniej aktywności, wypada z ról społecznych (utrata pracy, usunięcie ze szkoły, konflikty w rodzinie, zanik zainteresowań, zawężenie kontaktów do grupy przyjmującej substancje psychoaktywne).

Tolerancja jest to stan, w którym powtarzanie tej samej dawki alkoholu daje coraz słabszą reakcję, a dla uzyskania tego samego efektu działania konieczne jest zwiększenie dawki.

Najczęściej spotykane jest uzależnienie od substancji psychoaktywnych. Według Światowej Organizacji Zdrowia uzależnienie od substancji psychoaktywnej (alkohol, niektóre leki, narkotyki), to stan psychiczny i fizyczny, wynikający ze współdziałania żywego organizmu i tej substancji. Stan ten charakteryzuje się zmianami w zachowaniu i innymi następstwami, w tym zawsze przymusem (trudną do odparcia chęcią) ciągłego lub okresowego używania tej substancji, po to aby doświadczyć psychicznych efektów jego działania lub aby uniknąć objawów wynikających z jej braku (złego samopoczucia, dyskomfortu). Zmiana tolerancji może, ale nie musi towarzyszyć temu zjawisku. Człowiek może uzależnić się równolegle od kilku różnych substancji psychoaktywnych (spożywanych, wdychanych czy przyjmowanych w formie iniekcji).

Uzależnienić się można nie tylko od substancji psychoaktywnych takich jak alkohol, niektóre leki czy narkotyki, ale dotyczyć ono może również gier hazardowych, jedzenia, pracy, seksu, zakupów czy komputera i internetu.

Kryteria diagnostyczne uzależnień w oparciu o ICD – 10

Za istnieniem uzależnienia przemawia obecność, w okresie ostatniego roku, co najmniej trzech spośród poniższych objawów:

W miejsce kropek można wstawić: picie alkoholu, branie leku/narkotyku, granie, kompulsywne zachowanie itp.

  1. silna potrzeba lub poczucie przymusu ………….;
  2. trudności w kontrolowaniu zachowań związanych z …………….. tj. upośledzenie kontroli nad:
  • powstrzymywaniem się od …………,
  • długością trwania ………..;
  • sytuacjami w jakich ……………;
  1. występowanie dyskomfortu przy próbach przerwania lub ograniczenia …………….;
  2. występowanie zjawiska tolerancji polegającego na konieczności ……………. w celu uzyskania efektu powodowanego poprzednio;
  3. postępujące zaniedbywanie innych przyjemności lub zainteresowań na rzecz …………………..;
  4. ……………. pomimo szkód, o których wiadomo, że mają niewątpliwy związek z ……..