Czym różni się praca psychologa, psychoterapeuty i psychiatry?

Czym różni się praca psychologa, psychoterapeuty i psychiatry?

Do kogo po pomoc, czyli kto jest kim?

Czym różnią się od siebie psycholog, psychoterapeuta, psychiatra? Ludzie przeżywający obniżony nastrój, depresję, kryzys małżeński, ataki paniki, lęki, osoby uzależnione często nie wiedzą do kogo zwrócić się po pomoc. Terminologia psychologiczna wydaje się mglista, niezrozumiała, a podstawowe określenia i pojęcia są niewłaściwie rozróżniane.

Wydawać by się mogło, że określenie psychiatra, terapeuta, psycholog czy psychoanalityk są takie oczywiste i jasne. W praktyce jest jednak inaczej. W swojej pracy często spotykam się z pomieszaniem pojęć.

Psycholog

Cytując najpopularniejszą definicję, psycholog to “osoba posiadająca właściwe kwalifikacje, potwierdzone wymaganymi dokumentami, do udzielania świadczeń psychologicznych polegających w szczególności na: diagnozie psychologicznej, opiniowaniu, orzekaniu oraz na udzielaniu pomocy psychologicznej”.

W praktyce: po ukończonych studiach psychologicznych może zajmować się poradnictwem, posługiwać się testami psychologicznymi. Może także wydawać dokumenty, zaświadczenia i orzeczenia. Nie może stosować farmakoterapii, czyli najprościej mówiąc, przepisywać leków.

Do psychologa najczęściej zwracamy się z problemami dnia codziennego, np.: kłopoty w pracy, nieporozumienia z partnerem, apatia czy przygnębienie lub wtedy, gdy potrzebujemy  diagnozy intelektu, osobowości.

Psychoterapeuta

To osoba zajmująca się przede wszystkim długoterminową terapią mającą na celu dokonanie określonej zmiany w funkcjonowaniu zgłaszającej się po pomoc osoby. Długość takiej formy pomocy może trwać od kilku spotkań  do nawet kilku lat.

Psychoterapeuta nie musi, ale może być także psychologiem. Może ukończyć inne studia humanistyczne lub medyczne. Musi natomiast ukończyć podyplomowe studia lub szkołę psychoterapii. Takie szkolenie trwa w Polsce do 4 lat. Może to być szkoła w nurcie humanistycznym, behawioralno-poznwczym, psychodynamicznym, lub egzystencjalnym. Szkoły te różnią się od siebie np. podejściem do relacji między klientem a terapeutą, formą przebiegu samej sesji czy nazewnictwem zachodzących  mechanizmów.

Do psychoterapeuty zwracamy się np: z depresją, zaburzeniami odżywiania, zaburzeniami snu, zachowaniami obsesyjno-komulsywnymi czy objawami psychosomatycznymi.

Psychiatra

Psychiatra to po prostu lekarz medycy, który ukończył studia medyczne, a potem specjalizację z psychiatrii.

W pracy z pacjentami rozpoznaje objawy, stawia diagnozę, stosuje głównie środki farmakologiczne. Może zalecić wspomaganie leczenia psychoterapią.

Ma możliwość wydawania dokumentów świadczących o stanie zdrowia psychicznego.

Do psychiatry trafiamy z poważnymi zaburzeniami osobowości, takimi jak depresja, mania, schizofrenia; możemy być skierowani przez lekarza pierwszego kontaktu lub psychologa.

Jak widzimy, z niektórymi problemami dobrze jest zwrócić się do psychologa, a z innymi poważnymi zaburzeniami do psychiatry. Czasem, jak to jest np. w przypadku depresji, potrzebne jest działanie dwutorowe: psychoterapia i farmakoterapia razem mogą zdziałać wiele.

Kiedy czujemy, że coś “jest nie tak”, kiedy nie jesteśmy zadowoleni z jakości naszego życia: naprawdę warto zwracać się o pomoc!

Profilaktyka uzależnień

Profilaktyka uzależnień

Profilaktyka to świadome działanie, nastawione na jednostki lub grupy społeczne, mające na celu zapobieganie różnorodnym problemom zanim one wystąpią.

Profilaktyka z definicji jest działaniem uprzedzającym a nie naprawczym.
Przykładami problemów, którym próbuje się zapobiegać za pomocą różnych instrumentów (edukacji, szkoleń dla profesjonalistów, polityki społecznej, prawa) są uzależnienia i inne szkody zdrowotne/społeczne wynikające z nadużywania substancji psychoaktywnych, choroby i zaburzenia psychiczne, groźne choroby i infekcje, wypadki drogowe, przedwczesne zgony, niepełnosprawność, marginalizacja, bieda, bezrobocie, przemoc domowa, mobbing w pracy, konflikty z prawem, problemy dzieci i młodzieży w nauce, problemy młodych ludzi w uzyskaniu zatrudnienia itd.

Definicja profilaktyki uzależnień

Termin profilaktyka uzależnień oznacza świadome działanie nastawione na jednostki lub grupy społeczne mające na celu ograniczanie rozmiarów używania lub nadużywania substancji psychoaktywnych oraz zapobieganie różnorodnym problemom z tym związanym zanim one wystąpią.

Przez substancje psychoaktywne rozumiemy najczęściej:

  1. napoje zawierające alkohol etylowy,
  2. wyroby tytoniowe zawierające nikotynę,
  3. nielegalne substancje chemiczne określane jako narkotyki,
  4. niektóre leki, np. leki nasenne,
  5. niektóre substancje chemiczne codziennego użytku np. kleje lub rozpuszczalniki,
  6. tzw. nowe substancje psychoaktywne nazwane potocznie dopalaczami.

Do problemów związanych z używaniem i nadużywaniem substancji psychoaktywnych zaliczamy uzależnienia i inne szkody zdrowotne (np. zatrucia, infekcje, zaburzenia psychiczne) oraz inne niepożądane konsekwencje np. wypadki, samobójstwa, przestępstwa, konflikty, zaniedbywanie dzieci i obowiązków rodzinnych, przemoc domową, akty agresji, problemy w relacjach z innymi, problemy w nauce i inne destrukcyjne lub szkodliwe czyny popełniane pod wpływem substancji psychoaktywnych oraz w związku z nimi.

Profilaktyka uzależnień polega na:

  • eliminowaniu lub redukowaniu wpływu znaczących czynników ryzyka używania lub nadużywania substancji psychoaktywnych,
  • lub ich osłabianiu/kompensowaniu poprzez wzmacnianie czynników chroniących.

Dlatego konstruowanie programów profilaktycznych musi uwzględniać wiedzę o czynnikach ryzyka i mechanizmach ich osłabiania. Są to na przykład działania nastawione na opóźnianie wieku inicjacji alkoholowej, ograniczanie dostępności do substancji psychoaktywnych, korygowanie pozytywnych oczekiwań wobec skutków działania substancji itd. (czyli działania zmierzające do wyeliminowania czynników ryzyka).
Jeśli działania profilaktyczne koncentrują się na wzmacnianiu czynników chroniących np. rozwijaniu konstruktywnych zainteresowań, kształtowaniu umiejętności psychospołecznych itd., to ich „profilaktycznym” celem jest zarówno kompensowanie lub redukowanie wpływu czynników ryzyka jak i działania prorozwojowe (wspieranie potencjału rozwojowego odbiorców tych działań).
Wiedza na temat czynników ryzyka i czynników chroniących stanowi podstawę do opracowywania (i ewaluacji) skutecznych programów i strategii profilaktycznych. Dlatego trudno do kwalifikowanych działań profilaktycznych zaliczyć jednorazowe imprezy np. festyny, pikniki, konkursy, turnieje sportowe i inne tego typu eventy, a także objazdowe spektakle profilaktyczne, pogadanki, spotkania z osobami uzależnionymi, ponieważ nie ma dowodów, że eliminują, redukują lub kompensują one istotne czynniki ryzyka używania substancji psychoaktywnych.

W działaniach określanych mianem profilaktyki uzależnień w ostatnich 20 latach nastąpiła istotna zmiana. Polega ona na rezygnacji z tradycyjnego podejścia, które koncentrowało się na uzależnieniu(alkoholizmie, narkomanii, nikotynizmie, lekomanii) jako głównym zagrożeniu związanym z używaniem substancji psychoaktywnych. Jest to związane z coraz lepszą znajomością problemów, jakie wiążą się z używaniem/nadużywaniem tych substancji.
Termin profilaktyka uzależnień pozostał w obiegu publicznym tylko ze względu na to, że umożliwia szybkie porozumiewanie się ludzi i instytucji zajmujących się problematyką szkód zdrowotnych i społecznych związanych z używaniem substancji psychoaktywnych. Adekwatny termin powinien przyjąć niepraktyczną postać profilaktyka szkód zdrowotnych i społecznych związanych z używaniem lub nadużywaniem substancji psychoaktywnych.

Na czym polega uzależnienie?

Na czym polega uzależnienie?

Najprościej można powiedzieć, że uzależnienie to „nabyta silna potrzeba wykonywania jakiejś czynności lub zażywania jakiejś substancji” (patrz Wikipedia). W ostatnich czasach słowo to bywa dość często nadużywane i jeśli ktoś np. często ogląda filmy video czy DVD albo spotyka się z kolegami i gra w bilard – mówi sie o nim, że jest uzależniony od ……
Patrząc na uzależnienia od strony mechanizmów biologicznych można je rozpatrywać jako zachwianie równowagi między dwoma układami neuroprzekaźnikowymi – układem nagrody, za który odpowiada układ dopaminergiczny w mózgu (nazwany tak od głównego neuroprzekaźnika – dopaminy) i układem kary, za który w mózgu odpowiada układ serotoninergiczny (od nazwy głównego neuroprzekaźnika – serotoniny).
U osób uzależnionych aktywność tych układów zostaje zaburzona – zmniejsza się rola układu kary, a rośnie rola układu nagrody. Substancja, rzecz czy zachowanie, które dostarcza przyjemności i od którego dana osoba się uzależnia jest dla niej rodzajem natychmiastowej gratyfikacji, zdobywanej szybko i niewielkim kosztem.

Słowo “uzależnienie” używane jest w kilku znaczeniach.

Uzależnienie psychiczne polega na potrzebie częstego lub stałego przyjmowania substancji psychoaktywnej czy wykonywania określonej czynności (zachowania), celem powtórzenia poprzednich przeżyć związanych z przyjęciem substancji lub z daną czynnością (zachowaniem).

Uzależnienie fizyczne to silna potrzeba zażywania substancji psychoaktywnej, wynikająca z biologicznej adaptacji organizmu wobec substancji psychoaktywnej, bez której organizm nie jest w stanie prawidłowo funkcjonować. Przerywanie lub ograniczanie podawania tej substancji pociąga za sobą występowanie zaburzeń czynności ustroju, określanych mianem abstynencji (zespołu odstawienia).

Uzależnienie społeczne, wiąże się najczęściej z zażywaniem substancji psychoaktywnych pod wpływem panującej “mody“, pod naciskiem grupy ludzi podobnych do siebie, w kręgach młodzieży z tzw. subkultur. Istotą rolę odgrywa tu bardzo silne uzależnienie od grupy, co pociąga za sobą bezwzględne respektowanie panujących w niej zasad i obyczajów. Ponadto osoba uzależniona, w miarę pogłębiania się choroby rezygnuje z ważnych dla siebie wcześniej aktywności, wypada z ról społecznych (utrata pracy, usunięcie ze szkoły, konflikty w rodzinie, zanik zainteresowań, zawężenie kontaktów do grupy przyjmującej substancje psychoaktywne).

Tolerancja jest to stan, w którym powtarzanie tej samej dawki alkoholu daje coraz słabszą reakcję, a dla uzyskania tego samego efektu działania konieczne jest zwiększenie dawki.

Najczęściej spotykane jest uzależnienie od substancji psychoaktywnych. Według Światowej Organizacji Zdrowia uzależnienie od substancji psychoaktywnej (alkohol, niektóre leki, narkotyki), to stan psychiczny i fizyczny, wynikający ze współdziałania żywego organizmu i tej substancji. Stan ten charakteryzuje się zmianami w zachowaniu i innymi następstwami, w tym zawsze przymusem (trudną do odparcia chęcią) ciągłego lub okresowego używania tej substancji, po to aby doświadczyć psychicznych efektów jego działania lub aby uniknąć objawów wynikających z jej braku (złego samopoczucia, dyskomfortu). Zmiana tolerancji może, ale nie musi towarzyszyć temu zjawisku. Człowiek może uzależnić się równolegle od kilku różnych substancji psychoaktywnych (spożywanych, wdychanych czy przyjmowanych w formie iniekcji).

Uzależnienić się można nie tylko od substancji psychoaktywnych takich jak alkohol, niektóre leki czy narkotyki, ale dotyczyć ono może również gier hazardowych, jedzenia, pracy, seksu, zakupów czy komputera i internetu.

Kryteria diagnostyczne uzależnień w oparciu o ICD – 10

Za istnieniem uzależnienia przemawia obecność, w okresie ostatniego roku, co najmniej trzech spośród poniższych objawów:

W miejsce kropek można wstawić: picie alkoholu, branie leku/narkotyku, granie, kompulsywne zachowanie itp.

  1. silna potrzeba lub poczucie przymusu ………….;
  2. trudności w kontrolowaniu zachowań związanych z …………….. tj. upośledzenie kontroli nad:
  • powstrzymywaniem się od …………,
  • długością trwania ………..;
  • sytuacjami w jakich ……………;
  1. występowanie dyskomfortu przy próbach przerwania lub ograniczenia …………….;
  2. występowanie zjawiska tolerancji polegającego na konieczności ……………. w celu uzyskania efektu powodowanego poprzednio;
  3. postępujące zaniedbywanie innych przyjemności lub zainteresowań na rzecz …………………..;
  4. ……………. pomimo szkód, o których wiadomo, że mają niewątpliwy związek z ……..

Psychoterapia Psychodynamiczna

Psychoterapia Psychodynamiczna

Psychoterapia psychodynamiczna to model terapii analitycznej, pogłębionej, która skupia się na badaniu nieświadomości pacjenta w celu zmniejszenia stresu i napięcia psychicznego. Terapia trwa dłuższy okres, przeważnie od kilku, kilkunastu sesji do kilku lat, zależnie od pacjenta.

Większość podejść terapii psychodynamicznej zakłada, że zaburzenia w funkcjonowaniu psychologicznym pojawiły się podczas rozwoju i przynajmniej w pewnym stopniu są nieświadome. Zakłada się że zaburzenia adaptacji zaczęły się we wczesnym dzieciństwie i w końcowym efekcie spowodowały dysonans w życiu obecnym pacjenta. W związku z tym przyglądanie się tym wczesnym doświadczeniom jest kluczową częścią terapii analitycznej, ma to na celu odkrycie i rozwiązanie nieświadomych kwestii które stoją za objawami. Prościej rzecz biorąc objawy – dolegliwości z którymi się zgłasza pacjent  to przeważnie wyniki działania nieświadomości pacjenta, do której ten nie ma wglądu. Terapeuta zaś podczas utrzymywanej relacji z pacjentem dociera do wątków nieświadomych interpretując je.

Zadaniem terapeuty jest utrzymanie swojej osobowości poza relacją z pacjentem, aby podczas terapii być „pustym ekranem” na które pacjent może projektować lub przenosić swoje głębokie uczucia dotyczące siebie samego, swoich wczesnych opiekunów lub ważnych osób w swoim życiu. Wtedy terapeuta może poradzić sobie ze wszystkim uczuciami i formacjami które się ujawniają, dzięki czemu stopniowo radzi sobie z problemami i uzyskuje lepsze zrozumienie sposobu w  jaki sposób działają zaburzenia i umysł pacjenta.

Niektóre techniki stosowane przez psychoterapeutę to rozpoznawanie oporu i przeniesienia , przepracowanie bolesnych wspomnień, i trudnych kwestii, wolne skojarzenia oraz budowanie silnego przymierza terapeutycznego.

 

Zaburzenia w których może pomóc psychoterapia:

 

UZALEŻNIENIA

  • uzależnienie od alkoholu i narkotyków
  • uzależnienie od hazardu
  • uzależnienie od Internetu
  • uzależnienie od seksu
  • uzależnienie od zakupów

 

DEPRESJE

  • depresja– chroniczne poczucie beznadziejności, zaburzenia snu, apetytu, wysokie poczucie winy, myśli samobójcze.
  • żałoba– inaczej utrata bliskiej osoby, lub jakiegoś innego bytu. Dysfunkcje w tym wypadku to brak możliwości wyjścia ze stanu chronicznego przygnębienia.
  • niskie poczucie własnej wartości– sytuacje w której nie jesteśmy w stanie powiedzieć sobie: “jestem dobrym człowiekiem”, “lubię siebie”, “akceptuję siebie”, “zasługuję na szczęście”.
  • męska depresja – silnie wypierane poczucie złego samopoczucia, ujawniające się w gniewie, niepokoju, problemach ze skupieniem, czy też nadmiernym ryzykiem.
  • depresja okołoporodowa i poporodowa– silne poczucie bezradności, złości związane z przyjściem na świat potomstwa.
  • autoagresja – Samookaleczenia– autoagresja to bardzo złożone zaburzenie, źródeł i powodów może być naprawdę wiele,  zadaniem terapeuty jest ich odnalezienie i wyinterpretowanie, odnalezienie z pacjentem innych metod radzenia sobie z danymi sytuacjami.
  • myśli samobójcze– Myśli samobójcze często nie pojawiają się same, ich źródłem zwykle są sytuacje zewnętrzne z którymi nie umiemy sobie poradzić…

 

JEDZENIE

  • zaburzenia odżywiania– częsty problem we współczesnym społeczeństwie

 

NADUŻYCIA

  • nadużycia emocjonalne
  • nadużycia seksualne– terapia dla ofiar nadużyć seksualnych, molestowania
  • nadużywanie alkoholu i narkotyków
  • przemoc fizyczna

 

OBAWY – STRACH

  • ataki paniki– jako przejawy skrajnego niepokoju, mogą skutecznie utrudnić codzienne życie…
  • fobie
  • nerwica natręctw – zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, to różne dziwne obsesyjne myśli które mimowolnie pojawiają się w głowie jak i związane z nimi rytualne działania mające uchronić nas przed lękami.

 

RELACJE I ZWIĄZKI

  • separacje, rozwody
  • trudności w relacjach
  • problemy z płodnością
  • trudności w życiu seksualnym

 

STRES

  • stres
  • złość
  • lęk, niepokój– gdy lęk staje się nie do zniesienia, gdy nieadekwatny strach przed czymś staje się nie do zniesienia, warto rozważyć sięgnięcie po pomoc psychologiczną.
  • dysocjacja
  • wydarzenia traumatyczne

Czym jest psychoterapia?

Czym jest psychoterapia?

Psychoterapia jest metodą leczenia i wspomagania rozwoju polegającą na intencjonalnym oddziaływaniu na psychikę człowieka za pomocą technik i narzędzi psychologicznych. Oparta jest przede wszystkim na specyficznym kontakcie klienta z terapeutą. Kontakt ten przebiega w określonych przez praktykowaną metodę  terapeutyczną ramach i nie może wychodzić poza nie. Oznacza to, że rozmowa z terapeutą nie jest zwyczajną przyjacielską pogawędką, a ma charakter profesjonalny. Terapeuta w kontakcie z klientem używa swoich umiejętności i zdobytej wiedzy, by wspomagać zmianę psychiczną, której potrzebuje klient. Osiągana zmiana psychiczna może być leczeniem konkretnych, zdiagnozowanych zaburzeń, jak również szeroko pojętym rozwojem osobistym, poznaniem siebie i zwiększaniem kompetencji emocjonalnych.

Psychoterapia nie jest jednorodna jako zjawisko. Istnieje wiele szkół i metod jej uprawiania. Każda metoda charakteryzuje się odmiennym podejściem teoretycznym, za pomocą którego opisuje i wyjaśnia funkcjonowanie człowieka, a także narzędziami i technikami, których używa w trakcie leczenia.

Z psychoterapii warto skorzystać zawsze wtedy, kiedy czujemy, że doświadczane przez nas trudności życiowe przerastają nas i nie jesteśmy w stanie sami sobie z nimi poradzić. Nasze własne sposoby i rozwiązania stają się nieskuteczne, a nawet same mogą być źródłem problemów, nasze najbliższe otoczenie też nie potrafi nas wspomóc. Takie sytuacje często mają miejsce i każdy człowiek ich doświadcza, w pewnym sensie są one nieodłączną częścią życia. Wielu ludzi potrzebuje pomocy innych, by sobie z takimi kryzysami poradzić, a często chcą skorzystać z pomocy profesjonalisty. Wraz z rozwojem społeczeństwa i nauk psychologicznych upadło wiele stereotypów związanych z terapią i stała się ona uznaną i cenioną formą pomocy.